Hát chèo là một loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống lâu đời của người Việt, đặc biệt phổ biến tại đồng bằng Bắc Bộ. Với sự kết hợp giữa âm nhạc, múa, hài kịch và lời ca trào phúng, chèo không chỉ là hình thức giải trí dân gian, mà còn phản ánh sâu sắc đời sống, tâm hồn, và nhân sinh quan của người Việt xưa.
Nguồn gốc và lịch sử của hát chèo
Theo sách sử ghi chép, chèo xuất hiện từ thế kỉ 10, thời nhà Đinh. Nữ nhạc công Phạm Thị Trân – một cung nữ của triều đình – được xem là người đặt nền móng cho chèo cổ. Ban đầu, chèo chủ yếu được biểu diễn trong cung đình, nhưng sau đó phát triển mạnh mẽ trong dân gian, nhất là ở các làng quê vùng đồng bằng sông Hồng.
Từ thế kỷ 15 trở đi, chèo thoát khỏi cung đình, trở thành loại hình kịch dân gian, với nội dung phong phú, phản ánh sinh hoạt và khát vọng của người dân lao động.
Đặc trưng nghệ thuật của chèo
Hát chèo có những yếu tố nổi bật:
- Lối kể chuyện bằng ca hát: Nhân vật chèo thường hát thay vì nói, sử dụng các làn điệu dân ca như hát nói, vỉa, đào liễu, lí trưởng, xuân nữ…
- Tính hài hước, châm biếm: Chèo thường phê phán thói hư tật xấu của xã hội phong kiến qua các nhân vật như Thầy bói mù, Quan tham, Lí trưởng…
- Hệ thống nhân vật điển hình: Bao gồm các vai nàng Đào, anh Hề, mẹ mìn, thầy đồ, mỗi nhân vật đều được khắc họa rõ tính cách và số phận.
Một số vở chèo nổi tiếng có thể kể đến:
- Quan Âm Thị Kính
- Lưu Bình – Dương Lễ
- Tấm Cám
- Trương Viên
Chèo trong đời sống nông thôn và bảo tồn hiện nay
Ở các làng quê Bắc Bộ, chèo từng là hoạt động không thể thiếu mỗi dịp hội làng, Tết Nguyên Đán, hay đám cưới. Các “gánh chèo” – nhóm nghệ sĩ dân gian tự thành lập – biểu diễn lưu động khắp nơi, mang tiếng cười và triết lí nhân sinh đến với mọi tầng lớp nhân dân.
Ngày nay, để gìn giữ chèo, đặc biệt chèo cổ. Đã có nhiều chính sách, kế hoạch bảo tồn như: Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Chèo Hà Nội và nhiều đơn vị nghệ thuật khác tiếp tục phục dựng và biểu diễn các tích chèo cổ. Nhiều trường học và câu lạc bộ nghệ thuật đang đưa chèo vào chương trình ngoại khóa nhằm bảo tồn loại hình này trong giới trẻ.
__________________________________
Nguồn tham khảo
Tô Ngọc Thanh: Hát Chèo – Sân khấu dân gian Việt Nam, NXB Văn hóa Dân tộc
Báo Dân Trí: https://dantri.com.vn – chuyên mục Văn hóa
Website Nhà hát Chèo Việt Nam: http://nhahatcheovietnam.vn
Hay quá, mình rất thích xem những vở Chèo ^^